معنیشناسی شناختی یکی از رویکردهای مهم در مطالعات نوین معنیشناسی است. در رویکرد معنی-شناسیِ شناختی، معنا حاصل تجربۀ زیسته، ساختارهای ذهنی و نظام زبانی تلقی میشود. یکی از مهمترین سازوکارهای مفهومی در این حوزه، طرحوارههای تصویری یا فضاهای ذهنی هستند که از طریق آنها مفاهیم انتزاعی در قالب ساختارهای ادراکی و قابل فهم سامان مییابند. این ظرفیت شناختی در زبان عرفانی که با بیان تجربههای شهودی و فرامادی سروکار دارد کارکردی ویژه مییابد. پژوهش حاضر با هدف ارائه خوانشی شناختی از مفهوم نفس، به بررسی طرحوارههای تصویریِ مرتبط با این مفهوم در دفتر اول مثنوی سلسه-الذهب جامی پرداخته است. در این تحلیل نفس به عنوان عامل بازدارنده در مسیر سلوک و نیز به عنوان نیرویی فعال در ساختار وجودی انسان مورد بررسی قرار گرفته است. این پژوهش به روش توصیفی-تحلیلی و با رویکرد زبانشناسیِ شناختی و بر اساس دادههای کتابخانهای انجام شده است. یافتهها نشان میدهد بازنماییِ شناختیِ نفس در این اثر در قالب سه طرحوارۀ اصلی قدرتی، حجمی و حرکتی شکل گرفته و در این میان طرحوارۀ قدرتی بیشترین نقش را در مفهومسازی ایفا میکند. نوآوری پژوهش در تحلیل شناختیِ مفهوم نفس و ارائه چهارچوبی برای مطالعه مفاهیم عرفانی بر اساس نظریۀ طرحوارههای تصویری است.
پژوهشهای ادبی