https://lire.modares.ac.ir/ پژوهشهای ادبی fa daily 1 Fri, 22 May 2026 00:00:00 +0330 Fri, 22 May 2026 00:00:00 +0330 https://lire.modares.ac.ir/article_28693.html مکتب وقوع یا دبستان وقوع، در قرن دهم هجری ایجاد شد. شاعر در این مکتب به جای استفاده از صنایع پیچیده و خیال‌پردازی‌های شاعرانه با زبانی ساده و توجه به جزئیات به بیان رویدادها و تجربیات شخصی می‌پردازد. این سبک از شعر فارسی از نظر پرداختن به واقعیت‌ها و دوری از تخیل و پیچیدگی‌های ادبی، بیشترین شباهت را به مکتب ادبی رئالیسم دارد. محتشم کاشانی شاعر وقوعی قرن دهم اگرچه بیشتر شهرت خود را مدیون سرایش دوازده‌بند مشهور در رثای امام حسین(ع) است؛ اما علاوه بر قصاید و اشعار مدحی، عاشقانه‌هایی نیز دارد که مهم‌ترین آن‌ها اشعاری است که در دو رساله‌ی «جلالیه» و «نقل عشاق» در مورد دلدادگی خود به دو تن از معشوقانش سروده است. این پژوهش با هدف بررسی مؤلفه‌های مکتب ادبی رئالیسم در اشعار عاشقانه‌ی این رسائل و با استفاده از روش توصیفی-تحلیلی انجام شده و گردآوری اطلاعات آن به شیوه‌ی اسنادی و کتابخانه‌ای صورت گرفته است. عمده‌ترین مؤلفه‌های مکتب ادبی رئالیسم که در این اشعار عاشقانه‌ی محتشم، نمود یافته‌اند، عبارتند از: تشریح جزئیات، کشف و بیان واقعیت، دوری از ابهام به‌عنوان عامل تخیل، پرهیز از خیال‌پردازی و نگاه تماشاگروار به رویدادها. این پژوهش با فرارفتن از دیدگاه‌های سنتی که محتشم را تنها شاعری مذهبی می‌شناسند، ثابت می‌کند که محتشم با پیوند میان متن و واقعیت‌های عینی عصر خویش، به بازتولید واقع‌گرایانه‌ی عواطف انسانی دست یافته است. https://lire.modares.ac.ir/article_29248.html چکیدهبخش بزرگی از حکمت­ها و جملات حکیمانه مربوط به ایرانیان چون لایه­هایی از طلا در لابلای کتب عربی نهفته شده است، گاه با بیان اینکه این حکمت­ها مربوط به ایرانیان است و گاه با بیان اینکه این حکمت از حکیمی یا فرهنگی است مجهول الهویه، پاره­ای از امثال با نام «مولّد» نیز مجهول و ناشناخته معرفی شده­اند از طرف دیگر در منابع فارسی صاحبان بخش­هایی از آن حکمت­ها مشخص شده و یا اینکه به آن مفاهیم به عنوان مفاهیمی ایرانی اشاره شده است یکی از کتبی که به معرفی حکمت­های ایرانی می­پردازد و همواره در جهت حفظ میراث فرهنگی و ملّی ایرانیان کوشیده است شاهنامه فردوسی است، این پژوهش برآن است که با توجه به مستندات هر دو دسته یعنی کتب فارسی و عربی و ذکر نمونه­هایی از شواهد و مثال­ها در جهت شناساندن هویت و شناسنامه این حکمت­ها گام بردارد و نتایج حاصل از این جستار هویت بخشیدن به دست کم سی (30) حکمت و ضرب المثل است. کلمات کلیدی: شاهنامه فردوسی، اندیشه ایرانی، منابع عربی، امثال مولّد https://lire.modares.ac.ir/article_29250.html حمام افزون بر نقش بهداشتی و کاهش بیماری‌ها، جایگاهی ویژه در ابعاد فرهنگی و اجتماعی دارد و یکی از پررفت‌وآمدترین فضاهای جمعی محسوب می‌شود. با وجود پژوهش‌های متعدد دربارۀ حمام ایرانی، بیشتر این مطالعات بر معماری، مردم‌شناسی یا کارکرد بهداشتی آن متمرکز بوده‌اند و ادبیات عامه‌ی مرتبط با حمام —شامل اشعار، ضرب‌المثل‌ها، آیین‌ها و روایت‌های عامیانه— کمتر به‌صورت مستقل بررسی شده است. این پژوهش با هدف پر کردن این خلاء، جایگاه حمام را به‌عنوان نهادی برای تبادل فرهنگی در حوزۀ ادبیات عامه بررسی می‌کند. در این چارچوب، ابتدا اشعار عروسی و آوازهای مرتبط با مناسبات جشن و سرور تحلیل می‌شوند که اجرای آن‌ها با ویژگی‌های معماری و آکوستیکی حمام، به‌ویژه پژواک و طنین صدا، تناسب دارد. سپس حضور حمام به‌عنوان عنصری مکانی در شکل‌گیری داستان‌های عامه، از جمله حکایت‌های جن و پری، بررسی می‌شود. در ادامه، ۲۵۱ ضرب‌المثل مرتبط با حمام گردآوری و تحلیل شده‌اند که بازتابی از نگرش‌ها، باورها و تجربه‌های روزمرۀ مردم دربارۀ این فضا را نشان می‌دهند. روش تحقیق توصیفی‌-تحلیلی و مبتنی بر منابع کتابخانه‌ای و اسنادی است. یافته‌ها نشان می‌دهد که اشعار، آیین‌ها و ضرب‌المثل‌های مرتبط با حمام، بازتابی از حضور پررنگ این فضا در ذهن و زبان مردم است و جایگاه کارکنان گرمابه، ترس عمومی از تاریکی و نموری حمام و آداب برگزاری مراسم عروسی را به‌وضوح بازمی‌نماید. https://lire.modares.ac.ir/article_28384.html در دهه‌های اخیر، نویسندگی خلاق به‌عنوان رشته‌ای دانشگاهی در نظامهای آموزش عالی جهان تثبیت شده و در تربیت نویسندگان حرفه‌ای، ارتقای ادبیات معاصر و تقویت پیوند میان دانشگاه و جامعه ایفا نقش مهمی کرده است. در این مقاله ساختار، اهداف و روشهای تدریس نویسندگی خلاق در برخی دانشگاه‌های معتبر کشورهای امریکا و انگلستان بررسی و تحلیل شده است. این برنامه‌ها از دید روش تدریس و طراحی دوره، ترکیب‌های مختلفی از کارگاه‌های تخصصی، دروس ادبیات و مهارتهای ادبی، پایان‌نامه خلاق، دروس گزینشی و میان‌رشته‌ای و در نهایت آموزشهای شغلی است. قسمت دوم مقاله به ضرورت و امکان‌سنجی راه‌اندازی این رشته در ایران اختصاص یافته است. مقاله ضمن تحلیل برنامۀ مصوب کارشناسی ارشد نویسندگی خلاق، نشان می‌دهد که با وجود ظرفیتهای فرهنگی، ادبی و دانشگاهی در ایران، تأسیس این گرایش با موانعی چون نبود تجربه آموزشی، کمبود منابع بومی و مقاومت نهادی در برابر تغییرات روبه‌روست. در پایان، راهکارهایی برای اجرای موفق این رشته در دانشگاه‌های ایران پیشنهاد شده است https://lire.modares.ac.ir/article_28560.html در این پژوهش، آیرونی به عنوان سازوکاری روایی در طوطی‌نامه بررسی شده و نقش محوری آن در خلق معنای دوپهلو و چندگانه تحلیل می‌شود. پژوهش حاضر با روش توصیفی-تحلیلی در پی پاسخ به این پرسش‌ها است: کدام گونه‌های آیرونی در این اثر غالب هستند و روایت‌های فرعی طوطی چگونه در موقعیتی آیرونیک نسبت به داستان اصلی قرار می‌گیرند؟ یافته‌ها نشان می‌دهد که آیرونی موقعیت، پرتکرارترین نوع در این کتاب است. این آیرونی از تقابل معنادار بین داستان اصلی که خود در قالب آیرونی نمایشی جای گرفته و حکایت‌های فرعی طوطی پدید می‌آید. حکایت‌های فرعی در ظاهر برای پند و اندرز به خجسته روایت می‌شوند، اما در باطن کارکردهایی چون فریب، تمسخر یا هشدار دارند. طوطی با دو شگرد معادل‌گذاری آیرونیک شخصیت‌ها و پایان‌های آیرونیک، داستان‌های فرعی را در موقعیتی آیرونیک نسبت به داستان اصلی قرار می‌دهد. افزون بر این، گونه‌های دیگری مانند آیرونی‌های کلامی، اخلاقی، رادیکال، تقدیر و سقراطی نیز با بسامد کمتر در متن حضور دارند. شخصیت طوطی با نقش دوگانۀ خیرخواه- فریبکار، عامل اصلی چندلایگی معنایی است که طوطی‌نامه را از اثری صرفاً تعلیمی و اخلاقی فراتر می‌برد. با توجه به اهمیت بنیادین آیرونی در ساختار این اثر، پژوهش حاضر خوانشی نو از ظرفیت‌های روایت‌پردازی و لایه‌های پنهان معنایی آن ارائه می‌دهد. https://lire.modares.ac.ir/article_29249.html معنی‌شناسی شناختی یکی از رویکردهای مهم در مطالعات نوین معنی‌شناسی است. در رویکرد معنی-شناسیِ شناختی، معنا حاصل تجربۀ زیسته، ساختارهای ذهنی و نظام زبانی تلقی می‌شود. یکی از مهم‌ترین سازوکارهای مفهومی در این حوزه، طرح‌واره‌های تصویری یا فضاهای ذهنی هستند که از طریق آن‌ها مفاهیم انتزاعی در قالب ساختارهای ادراکی و قابل فهم سامان می‌یابند. این ظرفیت شناختی‌ در زبان عرفانی که با بیان تجربه‌های شهودی و فرامادی سروکار دارد کارکردی ویژه می‌یابد. پژوهش حاضر با هدف ارائه خوانشی شناختی از مفهوم نفس، به بررسی طرح‌واره‌های تصویریِ مرتبط با این مفهوم در دفتر اول مثنوی سلسه-الذهب جامی پرداخته است. در این تحلیل نفس به عنوان عامل بازدارنده در مسیر سلوک و نیز به عنوان نیرویی فعال در ساختار وجودی انسان مورد بررسی قرار گرفته است. این پژوهش به روش توصیفی-تحلیلی و با رویکرد زبان‌شناسیِ شناختی و بر اساس داده‌های کتابخانه‌ای انجام شده است. یافته‌ها نشان می‌دهد بازنماییِ شناختیِ نفس در این اثر در قالب سه طرح‌وارۀ اصلی قدرتی، حجمی و حرکتی شکل گرفته و در این میان طرح‌وارۀ قدرتی بیشترین نقش را در مفهوم‌سازی ایفا می‌کند. نوآوری پژوهش در تحلیل شناختیِ مفهوم نفس و ارائه چهارچوبی برای مطالعه مفاهیم عرفانی بر اساس نظریۀ طرح‌واره‌های تصویری است. https://lire.modares.ac.ir/article_29256.html ایرج پزشکزاد از چهره‌های شاخص ادبیات طنز معاصر ایران است که در آثار خود، با نگاهی واقع‌گرایانه و انتقادی، تضادهای رفتاری و فرهنگی جامعه را به تصویر می‌کشد. رمان خانوادۀ نیک‌اختر از او، بستری مناسب برای مطالعۀ سازوکارهای زبانی و داستانی طنز است. مسئلۀ اصلی این پژوهش، تبیین چگونگی تکوین طنز در این اثر از طریق بررسی تقابل‌های کلامی و موقعیتی است. بر این اساس، پژوهش حاضر با اتخاذ روش توصیفی-تحلیلی، به استخراج و دسته‌بندی شگردهای طنزآفرین در دو سطح کلامی و موقعیت پرداخته است. یافته‌های آماری پژوهش نشان می‌دهد که در بخش طنز کلامی، شگردهای تضمین، اغراق و کنایه با بیشترین فراوانی، ارکان اصلی طنزپردازی نویسنده را تشکیل می‌دهند؛ به گونه‌ای که نویسنده با استفاده از ظرفیت‌های بینامتنی و زبان محاوره، فاصلۀ میان ذهنیت و عینیت شخصیت‌ها را برجسته می‌کند. در بخش طنز موقعیت نیز، یافته‌ها حاکی از آن است که طنز بیش از هر چیز بر پایۀ ناهم‌خوانی شخصیت با زمان و مکان و رفتارهای ناسازگار با جایگاه اجتماعی استوار است. این پژوهش نشان می‌دهد پزشکزاد چگونه با ترکیب سنت‌های بلاغی کلاسیک و ساختارهای نمایشی مدرن، موفق به خلق طنزی چندلایه شده است که فراتر از سرگرمی، به نقد بحران‌های هویتی و اخلاقی در غربت می‌پردازد. https://lire.modares.ac.ir/article_29257.html حبسیات مسعود سعد سلمان در سنت تذکره‌نویسی و تاریخ ادبیات فارسی غالباً به منزلۀ بازتاب مستقیم رنج‌ها و دشواری‌های زندان خوانده شده‌اند. پژوهش حاضر با بازاندیشی در این تلقی رایج، می‌کوشد نسبت میان تجربۀ حبس، ساختار دیوان شاعر و کارکردهای ادبی و سیاسی حبسیات را بررسی کند. مبنای نظری پژوهش، تمایز میان مؤلف تاریخی و شخصیت شاعرانه است؛ از این منظر، حبسیات نه صرفاً گزارش بی‌واسطۀ تجربۀ زیستۀ شاعر، بلکه متونی ادبی با کارکردهای متنوع تلقی می‌شوند. روش تحقیق توصیفی ـ تحلیلی و مبتنی بر مطالعۀ مستقیم دیوان مسعود سعد و منابع تاریخی عصر غزنوی است. یافته‌ها نشان می‌دهد که حبسیات تنها بخش محدودی از مجموع اشعار شاعر را تشکیل می‌دهند و در اغلب موارد با مدیحه‌سرایی و مخطابۀ با صاحبان قدرت پیوند دارند. همچنین شواهد تاریخی و درون‌متنی از تداوم ارتباط شاعر با فضای فرهنگی و سیاسی دربار، وجود راویان، انتقال اشعار به بیرون از زندان و استمرار نقش اجتماعی وی حکایت دارد. افزون بر این، بسامد بالای مدح در حبسیات، مضامینی چون افتخار به حبس شاهانه و الگوی تکرارشونده حبس، رهایی و بازگشت به مناصب دیوانی، نشان می‌دهد که این اشعار علاوه بر بازنمایی رنج زندان، در حفظ منزلت اجتماعی شاعر و بازسازی مناسبات او با قدرت نیز نقش داشته‌اند. بر این اساس، حبسیات مسعود سعد را باید متونی چندکارکردی دانست که در آنها تجربه حبس با اغراض ادبی، سیاسی و هویتی درهم آمیخته است. https://lire.modares.ac.ir/article_29258.html نهاد پهلوانی به عنوان یکی از ارکان ساختار قدرت در بخش‌های اساطیری و پهلوانی شاهنامه، در شخصیت «جهان پهلوان» تجلی یافته است. طومارهای نقالی، با حفظ هستۀ اصلی روایت فردوسی، گاه با افزودن جزئیات نمایشی و عامه‌پسند، بازتابی گسترده‌تر از کارکردهای این نهاد ارائه می‌دهند. این پژوهش با روش توصیفی-تحلیلی و با استناد به منابع کتابخانه‌ای، به مقایسۀ رفتارشناسی جهان پهلوان در سه طومار نقالی دورۀ صفویه-قاجار (طومار جامع نقالی شاهنامه، هفت لشکر و شاهنامۀ نقالان) و شاهنامۀ فردوسی می‌پردازد. یافته‌ها نشان می‌دهد طومارها ضمن پایبندی به الگوی رفتاری جهان پهلوان در شاهنامه، با تأکید بر وجوه حمایتی، مشورتی و اعتراضی این نهاد، در پی بازنمایی «کارکردهای نوین پهلوانی» در بستر تاریخی عصر صفوی-قاجار هستند. این بازنمایی، با اغراق در صحنه‌های نبرد به عنوان نماد پایداری، و تعمیق نقش پهلوان به عنوان «عاملی وحدت‌بخش» در چارچوب مرزهای سیاسی و فرهنگی ایران، در جهت تقویت هویت جمعی در دورۀ تاریخی مذکور عمل می‌کند. این مطالعه همچنین نقش طومارها را به عنوان حلقۀ اتصال ادبیات رسمی و عامه در انتقال مفاهیم حماسی برجسته می‌سازد. https://lire.modares.ac.ir/article_29259.html رؤیا صدر از طنزنویسان صاحب‌سبک پس از انقلاب و پرورش‌یافته مکتب گل‌آقاست. این مقاله با روش توصیفی-تحلیلی و با تمرکز بر دو مجموعه «خبرنامه محرمانه» و «هـ مثل تفاهم»، موضوعات، قالب‌ها و شگردهای طنز را در مقالات طنزآمیز او بررسی می‌کند. بررسی موضوعات نشان می‌دهد صدر طنز را از حیطه موضوعات مردانه خارج کرده و مسائل زنان و دغدغه‌های زندگی روزمره را در آن بیان کرده است. نقد گفتمان سیاسی رسمی، نقد فضای بسته مطبوعاتی و سانسور، و بازتعریف طنزآمیز اصطلاحات رایج سیاسی، سه محور اصلی موضوعی مقالات طنز اوست. مقاله با 41 درصد، پرکاربردترین قالبی است که صدر برای طنز انتخاب کرده. او با ورود به قلمرو «جدی‌ترین» قالب نوشتاری، از انتظار مخاطب فاصله می‌گیرد و اغلب شگردهای اختصاصی‌اش در همین قالب متمرکز می‌شود. نوآوری صدر را می‌توان در سه حوزه خلاصه کرد: نخست، ورود مسائل زنان و زندگی روزمره به قلمرو جدی مقاله‌نویسی؛ دوم، استفاده از قالب‌های رسمی چون مقاله، گزارش و فرهنگ‌توصیفی برای بیان این مضامین؛ و سوم، ابداع شگردهای زبانی خاص از جمله واژه‌سازی، نقض روش‌های استناددهی، کاربرد زبان عامیانه در متن رسمی، به‌کارگیری آمار و ارقام نادرست، و بهره‌گیری از آرایه‌هایی چون تضاد، اغراق، استعاره تهکمیه و کنایه. بررسی شگردهای زبانی و بلاغی در مقالات صدر نشان می‌دهد این ابزارها در خدمت نقد گفتمان رسمی، افشای تناقضات آن و عریان‌سازی خشونت پنهان در زبان قدرت به کار گرفته می‌شوند. نوآوری صدر نه در ابداع مطلقِ شگردها، که در ترکیب بدیع و هدفمند آنها در قالب مقاله است. https://lire.modares.ac.ir/article_29260.html پژوهش پیش‌رو با هدف واکاوی و بازتعریف مفهومی «خودمراقبتی معنوی» بر پایۀ اندیشه‌های مولانا جلال‌الدین محمد بلخی در اثر مثنوی سامان یافته است. این مطالعه از حیث هدف در زمرۀ تحقیقات بنیادین جای می‌گیرد و به لحاظ ماهیت و شیوۀ گردآوری داده‌ها، در چارچوب پژوهش‌های کیفی و مبتنی بر روش تحلیل مضمون (تماتیک) طراحی شده است. با توجه به ماهیت عرفانی اثر، بیت (به‌مثابۀ کوچک‌ترین واحد معنایی) به عنوان واحد تحلیل در نظر گرفته شد. جامعه آماری شامل متن کامل مثنوی معنوی و تفسیر کریم زمانی بود که با روش نمونه گیری هدفمند، 6 دفتری کتاب مثنوی معنوی و 6 دفتری کتاب کریم زمانی به عنوان نمونه انتخاب شدند. مهم‌ترین دستاورد پژوهش نشان می‌دهد که خودمراقبتی معنوی در مثنوی مولانا، ساختاری چندبُعدی و مشتمل بر نه خرده‌مؤلفه خداشناسی، شناخت عالم معنا، معاد و پاسخگویی اعمال، توصیه‌های عملی ارتباط با خداوند، توصیه‌های عملی ارتباط با خود و تربیت خود، توصیه‌های عملی تعامل با جهان هستی و سایر انسان‌ها، توصیه‌های عملی در ارتباط با عالم معنا، یاری‌دهندگان انسان در مسیر خودمراقبتی معنوی، هسته اصلی معنویت‌گرایی بوده است. https://lire.modares.ac.ir/article_29261.html یکی از راه­هایی­که از طریق آن می­توان جلوه­های بصری، زیبایی­ها و خوانش آثار ادبی را برای مخاطب نوجوان دو چندان کرد، توجه به پیرامتن­هایی چون، عنوان، طرح ­جلد، اندازه و قطع کتاب است. هدف این پژوهش، بررسی عناصر پیرامتنی در رمان­های نوجوان است. مهم­ترین سوالات پژوهش عبارتنداز: 1.پیرامتن­ها چه تاثیر در شکل­گیری یا تحریف معنای متن دارند؟ 2.کدام‌ یک از پیرامتن‌ها در رمان‌های مورد بررسی، نقش بیشتری در انتقال معنا دارند؟ روش­تحقیق، توصیفی-تحلیلی و شیوة گردآوری اطلاعات به صورت بررسی اسناد کتابخانه­ای ­است. نتایج پژوهش نشان داد که عنوان رمان هستی به عنوان یک پیرامتن، نقش مهمی در کشف و دریافت بسیاری از ناگفته­های متن و شخصیت هستی برای مخاطب دارد. طرح روی­جلد این رمان نیز با استفاده از نشانه­های و عناصر به کار رفته، بسیاری از فضاها، حوادث و مفاهیم رمان را برای مخاطب محسوس و ملموس­تر کرده­ است. طراحی دو لنگة کفش با نشانه­های درون آن روی جلد اثر، بازگو کنندة دو بخش مهم و حساس زندگی هستی در قبل و بعد از جنگ تحمیلی است. فراز و نشیب زندگی شخصیت در عناصر و نشانه­های روی جلد رمان، قابل تفسیر و تأویل است. ابهام و تلمیح نهفته در عنوان رمان عاشقانه­های یونس در شکم­ماهی باعث می­شود مخاطب تا پایان، حوادث داستان و خوانش متن را دنبال کند. کشف ارتباط میان نشانه­های عنوان و متن، مخاطب را در درک نکات و مفاهیم پنهان متن یاری کرده است. طرح روی جلد، رنگ و نشانه­های به کار رفته در آن، تکمیل کنندة معنای متن و باعث زدودن ابهام در عنوان شده است. https://lire.modares.ac.ir/article_29262.html این پژوهش با تکیه بر چارچوب نظری جورجو آگامبن، فیلسوف معاصر ایتالیایی، به بازخوانی مفهوم «پایداری» در رمان من منچستریونایتد را ‏دوست دارم اثر مهدی یزدانی‌خرم می‌پردازد. آگامبن با طرح مفاهیمی چون وضعیت استثنا، زندگی برهنه، شهادت و حافظه بدن‌مند نشان می‌دهد ‏که تعلیق قانون، انسان را از جایگاه شهروند به زیستی فروکاهیده و عاری از حمایت رسمی تبدیل می‌کند؛ زیستی که صرفاً با بدن و تجربه ملموس ‏ادامه می‌یابد. در پرتو این دیدگاه، رمان یزدانی‌خرم،با ساختار گسسته و روایت‌های چندصدایی، تصویری از تهران در بزنگاه‌های تاریخی چون ‏شهریور ۱۳۲۰ و زمستان ۱۳۳۱ ارائه می‌دهد. بدن شخصیت‌ها همچون دانشجوی بیمار تاریخ، پیرمرد دزفول، زن مقتول در میدان، کشتی‌گیر ‏تصادفی، کارگر قاتلِ گریان و مرد چاق همکار نازی‌ها، نقش «بایگانی زنده» را ایفا کرده و حافظه مقاومت یا انقیاد را حمل می‌کنند. این بدن‌ها با ‏تداوم زیست در دل نابسامانی، شکلی تازه از پایداری را نمایان می‌سازند که در منطق آگامبن، «بقا در وضعیت استثنا» است. روش تحقیق کیفی، ‏تحلیلی–تفسیری و مبتنی بر ترکیب مفاهیم آگامبن با پدیدارشناسی بدن است. هدف، انتقال مفهوم پایداری از سطح ایدئولوژی و قهرمانی به ‏سطح پدیداری و بدن‌مند است،جایی‌که استمرار زندگی و حافظه، خود کنش مقاومت محسوب می‌شود. نتیجه نشان می‌دهد که رمان، پایداری را به ‏مثابه «شکل پساایدئولوژیک بقا» بازتعریف می‌کند: بدنی زخم‌خورده که حافظه تاریخی را حمل کرده و مقاومت را از زبان به تجربه جسمانی منتقل ‏می‌سازد. https://lire.modares.ac.ir/article_29263.html چکیدهحمیدی شیرازی از شاعران دارای مضامین نوستالژیک در ادبیات غنایی معاصر ایران به شمار می آید. پربسامد ترین مضامین نوستالژیک اشعار حمیدی شیرازی کدامند و چه نسبتی با یکدیگر دارند؟ این پژوهش، به واکاوی مضامین نوستالژیکِ فردی و اجتماعیِ اشعار مهدی حمیدی شیرازی، در بخش های گذشته نگر و آینده نگر، به روش کتابخانه ای و با رویکردی توصیفی- تحلیلی پرداخته است. برای این منظور، ابیات دارای مضمون نوستالژیک در کل دیوان اشعار حمیدی شیرازی بر اساس چارچوب نظری پژوهش طبقه بندی و مورد تحلیل کمی و کیفی قرار گرفته است. در شعر حمیدی، مضامین فردی در مقایسه با مضامین اجتماعی و مفاهیم گذشته نگر در مقایسه با مفاهیم آینده نگر سهم بیشتری دارند. بترتیب «یاد ایام وصال»، «یاد ایام جوانی»، «یاد عزیزان ازدست رفته»، «حسرت دورۀ کودکی» و «حسرت عمر گذران»(در میان مضامین فردی گذشته نگر) و «باستانگرایی فرهنگی و اجتماعی»(در میان مضامین اجتماعی گذشته نگر) بالاترین بسامد را در میان مضامین نوستالژیک شعر او دارند. تنها مضمون نوستالژیک آینده نگر شعر حمیدی که بعد از مضامین فوق، بالاترین بسامد را دارد، مضمون فردیِ «رهایی از زندگی» است.