نقش اصطلاحات کم‌کاربرد موسیقی در تشخیص شبکه‌های درهم‌تنیدۀ ایهامهای حافظ

نوع مقاله : پژوهی اصیل

نویسندگان
1 استادیار گروه زبان و ادبیات فارسی دانشگاه بین المللی امام خمینی (ره)، قزوین
2 دانشیار زبان و ادبیات فارسی دانشگاه علامه طباطبائی
چکیده
در این مقاله، که برگرفته از طرح پژوهشی درازدامنی است، پس از بحثی کوتاه دربارة رابطة حافظ و موسیقی، انواع ایهام تناسب و رابطة ایهام و دانش مخاطب به کشف و تبیین آن دسته از ایهام‌تناسبهای پنهان دیوان حافظ پرداخته­ایم که بر پایۀ اصطلاحات پوشیده و کم‌کاربرد موسیقایی شکل گرفته­است؛ اصطلاحاتی مانند «بقا»، «حلقه»، «خانه»، «خزان»، «دَور»، «دیر راهب»، «رَو»، «روان»، «سرو»، «شاخ»، «طرز»، «غمزده»، «گرفت» و «کارساز» که معانی موسیقایی آنها شناخته و آشکار نیست و به­همین­سبب در آثار پرشمار حوزة حافظ­پژوهی و شروح متعدد دیوان حافظ چندان موردتوجه حافظ­پژوهان قرار نگرفته است. ملاک تشخیص این اصطلاحات، فرهنگهای تخصصی موسیقی و در برخی موارد فرهنگهای لغتِ مبتنی بر متون قدیم بوده است.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

آرزو، سراج‌الدین علی‌خان؛ (1375) خیابان گلستان: شرح گلستان سعدی؛ به تصحیح مهر نور محمدخان، اسلام‌آباد: مرکز تحقیقات فارسی ایران و پاکستان.
آزاد بلگرامی، میرغلامعلی‌بن نوح؛ (1382) غزالان الهند؛ تصحیح سیروس شمیسا، تهران: صدای معاصر.
اسماعیلی، عصمت و سعید قاسمی‌نیا؛ (1395) «مقایسة ایهام در اصطلاحات موسیقی شعر حافظ
     با دو شاعر هم‌سبک پیشین: خواجو و امیرخسرو»؛ مطالعات زبانی بلاغی، س 7، ش 13، ص 7 32. 
حافظ، شمس‌الدین محمد؛ (1390) دیوان خواجه شمس‌الدین محمد حافظ شیرازی؛ به اهتمام محمد قزوینی و قاسم غنی، چ دهم، تهران: زوار. 
ــــــــــــ؛ (1362) دیوان حافظ؛ به تصحیح و توضیح پرویز ناتل خانلری، چ دوم، تهران: خوارزمی.
حمیدیان، سعید؛ (1392) شرح شوق: شرح و تحلیل اشعار حافظ؛ 5ج، چ دوم، تهران: نشر قطره.
خاقانی، بدیل‌بن علی؛ (1382) دیوان خاقانی؛ تصحیح ضیاءالدین سجادی، تهران: زوّار.
دالوند، یاسر؛ (1396) زین آتش نهفته: پژوهشی در ایهام‌های پنهان شعر حافظ؛ تهران: علمی.
شمیسا، سیروس؛ (1386) نگاهی تازه به بدیع؛ چ سوم (از ویرایش دوم)، تهران: میترا.
ـــــــ ؛(1388) یادداشت‌های حافظ؛ تهران: علم.
کزازی، میرجلال‌الدین؛ (1381) زیباشناسی سخن پارسی (بدیع)؛ چ چهارم، تهران: کتاب ماد.
ملّاح، حسینعلی؛ (1367) حافظ و موسیقی؛ چ سوم، تهران: هیرمند.
مولوی، جلال‌الدین محمد؛ (1376) کلیات شمس تبریزی؛ تصحیح بدیع‌الزمان فروزانفر، چ چهاردهم، تهران: امیرکبیر.    
هاتف اصفهانی، احمد؛ (1362) کلیات دیوان هاتف اصفهانی؛ تصحیح محمد عباسی، تهران: کتابفروشی فخر رازی.  
وجدانی، بهروز؛ (1386) فرهنگ جامع موسیقی ایرانی؛ بی‌جا: گندمان
دوره 22، شماره 89
پاییز 1404
صفحه 91-103

فایل‌های تکمیلی/اضافی