2
کارشناسی ارشد زبان و ادبیات فارسی دانشگاه پیام نور
چکیده
نهاد پهلوانی به عنوان یکی از ارکان ساختار قدرت در بخشهای اساطیری و پهلوانی شاهنامه، در شخصیت «جهان پهلوان» تجلی یافته است. طومارهای نقالی، با حفظ هستۀ اصلی روایت فردوسی، گاه با افزودن جزئیات نمایشی و عامهپسند، بازتابی گستردهتر از کارکردهای این نهاد ارائه میدهند. این پژوهش با روش توصیفی-تحلیلی و با استناد به منابع کتابخانهای، به مقایسۀ رفتارشناسی جهان پهلوان در سه طومار نقالی دورۀ صفویه-قاجار (طومار جامع نقالی شاهنامه، هفت لشکر و شاهنامۀ نقالان) و شاهنامۀ فردوسی میپردازد. یافتهها نشان میدهد طومارها ضمن پایبندی به الگوی رفتاری جهان پهلوان در شاهنامه، با تأکید بر وجوه حمایتی، مشورتی و اعتراضی این نهاد، در پی بازنمایی «کارکردهای نوین پهلوانی» در بستر تاریخی عصر صفوی-قاجار هستند. این بازنمایی، با اغراق در صحنههای نبرد به عنوان نماد پایداری، و تعمیق نقش پهلوان به عنوان «عاملی وحدتبخش» در چارچوب مرزهای سیاسی و فرهنگی ایران، در جهت تقویت هویت جمعی در دورۀ تاریخی مذکور عمل میکند. این مطالعه همچنین نقش طومارها را به عنوان حلقۀ اتصال ادبیات رسمی و عامه در انتقال مفاهیم حماسی برجسته میسازد.
پژوهشهای ادبی