بررسی مؤلفه‌های مکتب ادبی رئالیسم در مکتب وقوع (مطالعه‌ی موردی اشعار عاشقانه‌ی محتشم کاشانی در رساله‌های جلالیه و نقل عشاق)

نوع مقاله : مقالات علمی پژوهشی

نویسندگان
1 دکتری زبان و ادبیّات فارسی دانشگاه ایلام، ایران.
2 استادیار زبان و ادبیّات فارسی دانشگاه ایلام، ایران.
3 دانشیار زبان و ادبیّات فارسی دانشگاه ایلام، ایران
چکیده
اگرچه محتشم کاشانی شاعر وقوعی قرن دهم بیشتر شهرت خود را مدیون سرایش دوازده‌بند مشهور در رثای امام حسین(ع) است، علاوه بر قصاید و اشعار مدحی، عاشقانه­هایی نیز دارد که مهمترین آنها اشعاری است که در دو رساله «جلالیه» و «نقل عشاق» در مورد دلدادگی خود به دو تن از معشوقانش سروده است. این پژوهش با هدف بررسی مؤلفه­های مکتب ادبی رئالیسم در اشعار عاشقانه این رسائل و با استفاده از روش توصیفی-تحلیلی انجام شده و گردآوری اطلاعات آن به شیوه اسنادی و کتابخانه‌ای صورت گرفته است. بنابراین ابتدا با مراجعه به منابع چاپی، مطالب مرتبط با موضوع، مشخص و پس از آن دسته­بندی و بررسی شده است. عمده­ترین مؤلفه­های مکتب ادبی رئالیسم، که در این اشعار عاشقانه محتشم، نمودیافته، عبارت است از: تشریح جزئیات، کشف و بیان واقعیت، دوری از ابهام به­عنوان عامل تخیل، پرهیز از خیالپردازی و نگاه تماشاگروار به رویدادها. این پژوهش با فرارفتن از دیدگاه‌های سنتی، که محتشم را تنها شاعری مذهبی می‌شناسند، ثابت می‌کند که محتشم با پیوند میان متن و واقعیت‌های عینی عصر خویش به بازتولید واقعگرایانه عواطف انسانی دست یافته است.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

پرهام، سیروس؛(1345) رئالیسم و ضدرئالیسم در ادبیات؛ تهران: انتشارات نیل، 1345.
جهانمرد، محبوبه و زهرا آقابابایی و سمیه حسنعلیان؛(1396) «اشتراکات زیبایی­شناسی و مضمون­پردازی زلف معشوق در شعر فارسی و عربی»؛ فصلنامه پژوهش­های ادبیات تطبیقی، دوره 5، ش 3، ص 126-97.
حقیقی، منوچهر؛(1377) «مفاهیم واقع­گرایی در ادبیات»؛ زبان و ادب پارسی(زبان و ادب سابق)، ش 3، ص 164-156.
ساچکوف، بوریس؛(1362) تاریخ رئالیسم؛ پژوهشی در ادبیات رئالیستی از رنسانس تا امروز، ترجمه محمدتقی فرامرزی، تهران: تندر.
سیدحسینی، رضا؛(1387) مکتب‌های ادبی؛ ج 1، چ پانزدهم، تهران: نگاه.
شفیعی کدکنی، محمدرضا؛(1391) رستاخیز کلمات؛ درس‌گفتارهایی درباره نظریه ادبی صورتگرایان روس، چ سوم، تهران: سخن.
شمیسا، سیروس؛(1386) سیر غزل در شعر فارسی؛ چ هفتم، تهران: میترا.
صادقی‌محسن‌آباد، هاشم؛(1393) «تأملی در اصول و بنیادهای نظری رئالیسم در ادبیات»؛ فصلنامه تخصصی نقد ادبی، س هفتم، ش 25، ص 70-41.
صالحی ­نیا، مریم و محمدجوادمهدوی؛(1390) «رسایل محتشم کاشانی: ژانری ناشناخته»؛ فصلنامه علمی-پژوهشی نقد ادبی، س چهارم، ش 15، ص 209-187.
فتوحی معجنی، محمود و هاشم صادقی؛(1392) «شکل‌گیری رئالیسم در داستان نویسی ایرانی»؛ جستارهای ادبی مجله علمی پژوهشی، س سوم، ش ۱۸۲، ص ۲۶-۱.
فتوحی معجنی، محمود؛(1395) صد سال عشق مجازی؛ مکتب وقوع و طرز واسوخت در شعر فارسی قرن دهم، تهران: سخن.  
فورست، لیلیان؛(1373) «تفسیرهای رئالیسم»، ترجمه داریوش کریمی، هنر و معماری، ش 27، ص 362-351.
کاشانی، محتشم؛(1344) دیوان مولانا محتشم کاشانی؛ به کوشش مهرعلی گرکانی، تهران: کتاب­فروشی محمودی.
کاشانی، میرتقی‌الدین؛(1384) خلاصه‌الاشعار وزبدةالافکار؛ (بخش کاشان)، به کوشش عبدالعلی ادیب برومند و محمدحسین نصیری کهنمویی، تهران: میراث مکتوب.
میر، محمد و زهرا کیچی؛(1393) «جلوه معشوق در آیینه شعر وحشی بافقی»؛ پژوهش‌نامه ادب غنایی دانشگاه سیستان و بلوچستان، س دوازدهم، ش 23 ،ص 262-245.
نوایی، عبدالحسین و مهدی صدری؛(1378) «نقد و معرفی کتاب کلیات محتشم کاشانی»؛ فصلنامه آینه میراث، ش 7و8، ص 55-49.