بررسی مؤلفه‌های مکتب ادبی رئالیسم در مکتب وقوع (مطالعه‌ی موردی اشعار عاشقانه‌ی محتشم کاشانی در رساله‌های جلالیه و نقل عشاق)

مکتب وقوع یا دبستان وقوع، در قرن دهم هجری ایجاد شد. شاعر در این مکتب به جای استفاده از صنایع پیچیده و خیال‌پردازی‌های شاعرانه با زبانی ساده و توجه به جزئیات به بیان رویدادها و تجربیات شخصی می‌پردازد. این سبک از شعر فارسی از نظر پرداختن به واقعیت‌ها و دوری از تخیل و پیچیدگی‌های ادبی، بیشترین شباهت را به مکتب ادبی رئالیسم دارد. محتشم کاشانی شاعر وقوعی قرن دهم اگرچه بیشتر شهرت خود را مدیون سرایش دوازده‌بند مشهور در رثای امام حسین(ع) است؛ اما علاوه بر قصاید و اشعار مدحی، عاشقانه‌هایی نیز دارد که مهم‌ترین آن‌ها اشعاری است که در دو رساله‌ی «جلالیه» و «نقل عشاق» در مورد دلدادگی خود به دو تن از معشوقانش سروده است. این پژوهش با هدف بررسی مؤلفه‌های مکتب ادبی رئالیسم در اشعار عاشقانه‌ی این رسائل و با استفاده از روش توصیفی-تحلیلی انجام شده و گردآوری اطلاعات آن به شیوه‌ی اسنادی و کتابخانه‌ای صورت گرفته است. عمده‌ترین مؤلفه‌های مکتب ادبی رئالیسم که در این اشعار عاشقانه‌ی محتشم، نمود یافته‌اند، عبارتند از: تشریح جزئیات، کشف و بیان واقعیت، دوری از ابهام به‌عنوان عامل تخیل، پرهیز از خیال‌پردازی و نگاه تماشاگروار به رویدادها. این پژوهش با فرارفتن از دیدگاه‌های سنتی که محتشم را تنها شاعری مذهبی می‌شناسند، ثابت می‌کند که محتشم با پیوند میان متن و واقعیت‌های عینی عصر خویش، به بازتولید واقع‌گرایانه‌ی عواطف انسانی دست یافته است.