واکاوی آیرونی در روایت‌پردازی طوطی‌نامۀ نخشبی

در این پژوهش، آیرونی به عنوان سازوکاری روایی در طوطی‌نامه بررسی شده و نقش محوری آن در خلق معنای دوپهلو و چندگانه تحلیل می‌شود. پژوهش حاضر با روش توصیفی-تحلیلی در پی پاسخ به این پرسش‌ها است: کدام گونه‌های آیرونی در این اثر غالب هستند و روایت‌های فرعی طوطی چگونه در موقعیتی آیرونیک نسبت به داستان اصلی قرار می‌گیرند؟ یافته‌ها نشان می‌دهد که آیرونی موقعیت، پرتکرارترین نوع در این کتاب است. این آیرونی از تقابل معنادار بین داستان اصلی که خود در قالب آیرونی نمایشی جای گرفته و حکایت‌های فرعی طوطی پدید می‌آید. حکایت‌های فرعی در ظاهر برای پند و اندرز به خجسته روایت می‌شوند، اما در باطن کارکردهایی چون فریب، تمسخر یا هشدار دارند. طوطی با دو شگرد معادل‌گذاری آیرونیک شخصیت‌ها و پایان‌های آیرونیک، داستان‌های فرعی را در موقعیتی آیرونیک نسبت به داستان اصلی قرار می‌دهد. افزون بر این، گونه‌های دیگری مانند آیرونی‌های کلامی، اخلاقی، رادیکال، تقدیر و سقراطی نیز با بسامد کمتر در متن حضور دارند. شخصیت طوطی با نقش دوگانۀ خیرخواه- فریبکار، عامل اصلی چندلایگی معنایی است که طوطی‌نامه را از اثری صرفاً تعلیمی و اخلاقی فراتر می‌برد. با توجه به اهمیت بنیادین آیرونی در ساختار این اثر، پژوهش حاضر خوانشی نو از ظرفیت‌های روایت‌پردازی و لایه‌های پنهان معنایی آن ارائه می‌دهد.