بررسی نشانه معناشناسی «گل مهتاب» نیما یوشیج براساس الگوی ساختارگرایانه ریفاتر

نشانه­شناسی به­عنوان رویکردی میان­رشته­ای تلقی می­شود که به بررسی نظام­های نشانه­ای اثر می­پردازد. یکی از شاخه­های بنیادی در حوزۀ نشانه­شناسی شعر، نظریۀ مایکل ریفاتر است. به کارگرفتن الگوی نشانه­شناختی ریفاتر در بررسی و دگرخوانی آثار ادبی، مخصوصاً شعر، نکات مهمی را دربارۀ آفرینش اثر و بازآفرینی آن از سوی خواننده روشن می­کند. براساس این نظریه، خواننده عامل بسیار مهمی در فرایند خوانش متن به حساب می­آید. در این الگو ابتدا اشعار به دو شیوۀ خوانش دریافتی و خوانش ناپویا بررسی می­شوند که در مرحلۀ اول به تحلیل معنا و در مرحلۀ بعدی به دلالت­های زبانی پرداخته می­شود. سپس خواننده یا منتقد به تحلیل و دریافت تداعی­های واژگانی یا موضوعات کلیدی می­پردازد و در نهایت به کشف شبکۀ معنایی اثر ختم می­شود. در این پژوهش، شعر «گل مهتاب» یوشیج با استفاده از نظریۀ ریفاتر به روش تحلیل کیفی و با رویکرد خوانش پس­کنشانه، انباشت­ها، منظومه­های توصیفی مشخص شده و ماتریس پراکنده در کل شعر به دست آمده است و در نهایت ساختار معنایی روشن شده است. هدف مقاله آن است که نشان دهد الگوی ساختارگرای ریفاتر در تحلیل شعرگل مهتاب تا چه اندازه به خوانش خلاق شعر منتهی می­گردد و تکثر روایی در شعر نیما چگونه باعث فضای سیال گفتمان شده است.