بازنمایی تصویرِ هویت-دیگری در سفرنامه عزالدوله به اروپا برپایۀ آراء دیتسه

نوع مقاله : پژوهی اصیل

نویسنده
دانشیار گروه فرانسه دانشگاه علامه طباطبائی
چکیده
تصویرشناسی شاخه‌ای از ادبیات تطبیقی است که به بررسی تصویر «من» و «دیگری» در اثر ادبی می‌پردازد. گسترش مراودات، سفرها و ارتباطات سبب شد «منِ» ایرانی بیش از پیش در معرض فرهنگ، آداب و رسوم، پیشرفتها و عقاید «دیگریِ» فرنگی قرار بگیرد و مفروضات ذهنی گذشتۀ خود را اصلاح کند یا دست به ساخت کلیشه‌های ذهنی جدید بزند. امروزه سفرنامه‌های بسیاری از دوران قاجار به جای مانده است که می‌تواند به عنوان مدرکی معتبر به منظور بررسی تصویرِ «دیگری» مورد استناد قرار گیرد. سفرنامۀ عزالدوله به اروپا یکی از نخستین گزارشهای سفر از نگاه یک شاهزادۀ ایرانی به اروپا است. هدف این پژوهش بررسی تصاویر در سفرنامه عزالدوله به اروپا، چگونگی بازتاب و ارائۀ «دیگری» و در عین حال، معرفی «خود» در خلال مشاهدات است؛ بدین منظور در تحلیل داده­ها از روش توصیفی-تحلیلی و به طور خاص از دیدگاه دیتسه1 در حوزه تصویرشناسیاستفاده شد. این پژوهش نشان می‌دهد که بازنمایی تصاویر از نگاه سفرنامه نویس بیشتر به برجسته کردن برتری هویّتِ-دیگری از ابعاد مختلف و نادیده انگاشتن هویّتِ- خود گرایش دارد.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

آلبوغبیش، عبدالله؛ (1394) «تصویرشناسی دیگری در ادبیات خودی با تکیه بر داستان خسی در میقات از جلال آل احمد»؛ کاوش­نامه ادبیات تطبیقی، س پنجم، ش 19، ص 25-1.
دادور، المیرا؛ ( 1389) تصویریک شهر غربی،در آثار سه نویسنده ایرانی؛ ویژه‌نامه فرهنگستان  (ادبیات تطبیقی)،دوره اول، ش1، ص 118 _135.
حجازی، ناهید؛ (1399) ««تصویرشناسی در سفر عبدالله مستوفی به روسیه»؛ پژوهش­های ادبیات تطبیقی، دوره هشتم، ش 4، ص 92-70.
حیدری، فاطمه. رحیمی­نیا، فاطمه؛ (1400) «تصویر ایران و ایرانی در سفرنامه از خراسان تا بختیاری»؛ مجله ادبیات تطبیقی فرهنگستان زبان و ادب فارسی، ش 21، ص 87-71.
عزالدوله، عبدالصمد میرزا سالور؛ (1374) سفرنامه عبدالصمد میرزا سالور عزالدوله به اروپا؛ تهران: نامک.
فارسیان، محمدرضا؛ صاحبی اول، فاطمه؛ (1401) بیگانه در آینۀ تصویر: بازنمایی تصویر دیگری درسفرنامه مارک و پلو ازمنصور ضابطیان؛ زبان و ترجمه فرانسه، دوره 5، ش 1، 178-201.
ﻓﺘﻮحی، ﻣﺤﻤﻮد؛ (1390) ﻼﻏﺖ ﺗﺼﻮﯾﺮ؛ چ2، ﺗﻬﺮان: ﺳﺨﻦ.
محسنی، مرتضی؛ ابوالحسنی، علی؛ تقوی سیاه رودکلایی، صدیقه؛ (1395) تصویرشناسی "بیگانه" در شاهنامه با تکیه بر کلیشه پردازی؛ پژوهش های ادبیات تطبیقی، دوره 4، ش 1، 123-147.
میرصابری، فاطمه؛ (1399) مطالعۀ تصویرشناسانه­ی رمان دایی جان ناپلئون از ایرج پزشک­زاد؛ پایان نامه ارشد زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه علامه طباطبائی، استاد راهنما: عبدالله البوغبیش.
نامورمطلق، بهمن؛ (1388) «درآمدی بر تصویرشناسی معرفی یک روش نقد ادبی و هنری در ادبیات تطبیقی»؛ فصلنامه مطالعات ادبیات تطبیقی، ش3(12)، ص119-138.
نانکت، لاتیشیا؛ (1390) «تصویر شناسی به منزله خوانش متون نثر معاصر فرانسه و فارسی»؛ مترجم مژده دقیقی، ویژه‌نامه ادبیات تطبیقی فرهنگستان زبان و ادب فارسی، ش2(1)، پیاپی3، ص100-115.
Boerner, Peter (1975), National Images and Their Place in Literary
     Research Germany as Seen by Eighteenth-Century, Monatshefte, Vol. 67, No. 4, pp. 358-370.
Boia, Lucian, Istorie (1997). Histoire et mythe dans la conscience roumaine, Humanitas.
Ditze, Stephan-Alexander. (2006). America and the Americans in Postwar British Fiction: An Imagological. Study of Selected Novels. Heidelberg: Winter.
Dos Santos, Barbara. (2019). «L’image de la femme dans A cabeça de Salomé d’Ana Paula Tavares.» Letras de Hoje 54, no. 4, 483-494.
Gannier, Odile. (2016). « Imagologie: du voyage à l’étude des images réciproques. L’exemple de voyages français en Russie au XIXe siècle», Theoretical and Applied Linguistics, 67-72.
Gautier, Théophile. (1866).Voyage en Russie. Paris : Charpentier.
Giugliano, Marcello; Alsina Keith Victòria. (2019). «Seeing the image
    of one’s culture through the image of another: translating images of national identity», Meta, Volume 64, Number 3, 748-755.
Leerssen, Joseph. (2016). Imagology: On Using Ethnicity to Make Sense of the World. Ibericl, Revue D’études Ibériques ET Ibéro-Américaines, 10, 13-31.
Moura, Jean-Marc, (1998), L’Europe littéraire et l’ailleurs. Paris: Presses Universitaires de France.
Moura, Jean-Marc .(1998). «L’image de l’étranger : perspectives des études d’imagologie littéraire», Cairn,  35 à 55
Pageaux, Daniel-Henri. (1989). «De l’imagerie culturelle à l’imaginaire», Précis de littérature comparée. Paris : PUF, 133-162
Namvar Motlagh, Bahman (2012). «Les stéréotypes à travers le prisme de l’imagologie» Recherches en langue et Littérature Françaises, Année 5, N0 7,
 Rousseau, Jean-Jacques. Essai sur l’origine des langues [1761-1781]. Paris : Gallimard, 1990.
Viorica, Rujan Stefania. (2002). «Aperçu sur l'imagologie comparée», Annales d'Université "Valahia" Târgovişte. Section d'Archéologie et d'Histoire Année  4-5 , 214-218
https://www.iketab.com/