نقدی بر اقتباسات عرفات‌العاشقین از جواهرالعجایب

نویسنده
استادیار زبان و ادبیات فارسی دانشگاه مازندران، بابلسر. ایران.
چکیده
جواهرالعجایب (تألیف 962-963 ق.) نخستین تذکرۀ زنان شاعر است که فخری هروی تراجم 31 زن سراینده را در آن ثبت کرده و اغلب تذکره­نویسانی که به معرفی زنان شاعر پرداخته­اند، از مطالب جواهرالعجایب بسیار اقتباس کرده­اند. یکی از این تذکره­ها عرفات­العاشقین (تألیف 1022-1024 ق.) اوحدی بلیانی است. اوحدی، تراجم 18 زن شاعر را از جواهرالعجایب برگرفته و در 14 مورد از مأخذ خود نام برده؛ اما در این نقل و اقتباس مرتکب مسامحه و اشتباه شده است به­طوری­که اوحدی، گاه در ثبت عنوان تراجم برخی شاعران دچار لغزش شده؛ گاه در ذکر اطلاعات بعضی سرایندگان به خطا رفته و گاهی نیز در انتساب ابیات برخی شاعران دچار تردید و اشتباه شده است. علاوه بر اوحدی، مصحّحان عرفات­العاشقین نیز گاه ضبط­های غلط را با استفاده از منابع متأخر یا تصحیح قیاسی با ضبط­های صحیح نسخۀ اساس جایگزین کرده­اند. در چهار بخش اصلی این مقاله، مهمترین تصرفات و خطاهای اوحدی در اقتباس از مطالب جواهرالعجایب با تطبیق متن مبدأ و مقصد بررسی، و در پایان نیز به تعدادی از گزینش­های اشتباه مصحّحان عرفات­العاشقین اشاره شده است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


امیر علیشیر نوایی، علی­شیر بن کیچکنه؛ (1398)  لطایف­نامه؛ ترجمۀ مجالس­النفایس امیر علیشیر نوایی؛ تصحیح و تحقیق هادی بیدکی؛ تهران: بنیاد موقوفات دکتر محمود افشار با همکاری سخن.
اوحدی بلیانی، تقی­الدین محمد بن محمد؛ (1389) عرفات­العاشقین و عرصات­العارفین؛ تصحیح ذبیح­الله صاحبکاری و آمنه فخر احمد؛ 8 جلد؛ تهران: مرکز پژوهشی میراث مکتوب و کتابخانه، موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی.
راشدی، حسام­الدین؛ (1350) «فخری هروی و سه اثر از او»؛ ترجمۀ محمد ظفر؛ جستارهای ادبی دانشگاه فردوسی مشهد؛ ش 26، ص 421-508.
فتوحی رودمعجنی، محمود؛ (1387) نظریۀ تاریخ ادبیات با بررسی انتقادی تاریخ ادبیات‌نگاری در ایران؛ تهران: سخن.
فخری هروی، سلطان­محمد بن امیری؛ (1968) روضةالسلاطین و جواهرالعجایب مع دیوان فخری هروی؛ تصحیح حسام­الدین راشدی؛ حیدرآباد: سندی ادبی بورد.
گلچین معانی، احمد؛ (1363) تاریخ تذکره­های فارسی؛ ج 2؛ تهران: دانشگاه تهران